Wie denkt dat onze tijd een chaotische puinhoop is van datingapps, digitale ontrouw en brokkelende taboes, heeft gewoon nooit een geschiedenisboek over het oude Rome opengeslagen zonder het opgepoetste filter van de schoolmoraal. Vergeet de strenge, geslachtloze witte marmeren beelden: de werkelijkheid was veel kleurrijker, een stuk ruwer en oneindig interessanter dan je geschiedenisleraar ooit durfde te beweren.
Seks als (alweer) een krachtmeting
Voor een Romein was seks geen kwestie van „romantiek” of „invoelende communicatie”. Laten we eerlijk zijn: het ging vooral om macht. Als hooggeplaatste mannelijke burger was je seksualiteit een intentieverklaring. En, spoiler: wie de partner was, deed er niet in het minst toe, zolang jij maar degene was die bovenop lag, figuurlijk en letterlijk.
Het verschil liep niet tussen „hetero” en „homo”, maar tussen degene die domineerde en degene die gedomineerd werd. In de praktijk was seks in Rome een slagveld waarop Romeinse trots op een veel lichamelijkere manier werd gevierd dan bij welke militaire parade ook.
Seks: tussen vruchtbaarheidswaan en neiging tot overdaad
Als wij tegenwoordig in rep en roer raken van een beetje slecht gemaakte sexting, hadden de Romeinen zich slap gelachen in de Tiber. Voor hen was seks overal: in de fresco’s van hun domus, in de graffiti op de muren van Pompeii (die lijken op de nietsvermoedende reacties onder een Facebookpost, alleen dan in het Latijn en met een stuk meer zwier) en in de fallische amuletten die je als gelukbrenger om je nek droeg. Want ja, de fallus was hun klavertjevier: hij hield het boze oog op afstand en bracht welvaart. Stel je voor dat je door de stad loopt met een sleutelhanger in de vorm van … nou ja, je snapt het.
Moraal? Niet aanwezig
Het punt is: de antieke seksualiteit was naar onze moderne categorieën niet „ziek”, ze was gewoon geïntegreerd. Er was geen breuk tussen „de rechtschapen burger” en „de perverseling”. Er was alleen de burger die zich na een lange dag wetten uitvaardigen of land veroveren plezier gunde, zonder jarenlang therapie nodig te hebben om zijn schuldgevoelens in de hand te krijgen.
Grenzen waren er natuurlijk: je moest de waardigheid van je stand bewaren. Maar zolang je geen maatschappelijke regels brak (die veel minder star waren dan we graag denken), was de rest slechts een rollenspel.
Wat leren we er vandaag van?
De Romeinse seksualiteit bestuderen betekent niet alleen lachen om de gewoontes van mensen die openbaar naakt badden. Het helpt het idee af te breken dat onze „normaliteit” het enige geldige model is. De Romeinen herinneren ons eraan dat seksualiteit een vloeiende, vaak absurde kracht is die de samenleving voortdurend en tevergeefs probeert te bedwingen met morele codes die onder het gewicht van de menselijke natuur onvermijdelijk verkruimelen.
De moraal van het verhaal (of van het triclinium)
Als je de volgende keer schuldgevoelens hebt over een fantasie of een wens die uit de rails van de moderne „goede smaak” springt, denk dan aan een Romeinse senator die tussen het debat over inflatie en een pantagruëlisch festijn geen zier gaf om wat klinische etiketten zeggen.
Ik stel niet voor terug te keren naar de gewoontes van het oude Rome (de gezondheidszorg is sindsdien toch aanzienlijk verbeterd), maar iets minder vooroordeel en iets meer historisch besef zouden geen kwaad kunnen. Uiteindelijk zijn „normaliteit” en „fatsoen” slechts de modes van het moment. En zoals de geschiedenis leert, gaan modes voorbij, maar de menselijke natuur blijft, gelukkig, wanhopig „pervers” en heerlijk vrij.