Vraag de gemiddelde westerling wat hij weet van de oude Japanse cultuur, en je krijgt meteen: samoerai, eer, kersenbloesem en een zo verbeten zedigheid dat een middeleeuws klooster er vergeleken een zaterdagavond op Ibiza bij lijkt.
Enorme vergissing.
Want als er één natie is die van seksualiteit een kunstvorm, een bloeiende bedrijfstak en zelfs een spirituele weg heeft gemaakt, en dat alles zonder ooit het bureaucratische cynisme uit het oog te verliezen, dan is het Japan. Terwijl Europa eeuwenlang dekking zocht achter ijzeren korsetten en verlammende schuldgevoelens, benaderde de historische Japanse samenleving seks met ontwapenende gelatenheid, gepaard aan een opmerkelijk talent voor zakelijke organisatie.
Gordel om, want het westerse romantiekbegrip krijgt zo meteen een flinke schop.
1. De Edo-tijd (1603 tot 1868): toen seks met een prijslijst kwam
Laten we ontspannen een wandeling maken door het vredige Edo, de bloeitijd van de shoguns. De stad Edo (het huidige Tokio) gonsde van afgedwongen vrede, werkloze samoerai en nieuwe rijke kooplieden die niet wisten wat ze met hun geld moesten. Het geniale idee van de staat? Het genot legaliseren en reguleren. Enter Yoshiwara, de beruchte, door de staat goedgekeurde rosse buurt.
Vergeet donkere achterbuurten: dit was een heus pretpark voor volwassenen, met jaarlijkse reisgidsen die hooggeplaatste courtisanes (tayū en oiran) niet alleen beoordeelden op hun uiterlijk, maar op hun meesterschap in dichtkunst, small talk en vanzelfsprekend horizontale gymnastiek. Seks was een bloeiende branche, door de staat belast en gerund met de precisie van een militaire operatie. Romantisch kapitalisme in zijn zuiverste vorm.
2. De geisha: de grootste westerse misvatting en de cultus van het praatje
Hier struikelt de gemiddelde toerist gegarandeerd. Wie te veel gruwelijke Hollywood-B-films heeft gezien, houdt een geisha in feite voor een chique prostituee. De historische werkelijkheid is een stuk komischer: een geisha werd uitdrukkelijk opgeleid om precies het tegenovergestelde te zijn.
Het waren kunstenaressen, entertainsters, shamisen-speelsters en ceremoniemeesteressen wier hoofdtaak erin bestond welgestelde gasten te vermaken met puur intellect, scherpe humor en de kunst van de geestelijke verleiding. Kortom: een geisha leegde je portemonnee met briljante conversatie en een beetje geplaag en liet het „zware werk” helemaal aan andere etablissementen over. Een masterclass in relatiemarketing waarbij elke moderne datingapp oubollig zou afsteken.
3. „Lentebeelden” (shunga): porno met samoeraizegen
Wie denkt dat hentaimanga een moderne uitvinding is, heeft het mis. In het premoderne Japan bestond shunga („lentebeelden”): erotische houtsneden met een anatomische nauwkeurigheid en een brutaliteit waarnaast traditionele westerse olieverfschilderijen op een parochieblad lijken.
Ze golden niet als smerige smokkelwaar die je onder de matras verstopt, maar werden door iedereen gekocht (samoerai en leden van het keizerlijk hof inbegrepen): als gewone kunstwerken, gelukbrengers of huwelijkscadeaus (discreet uitgerold, om blozende bruiden voor te lichten over wat hen te wachten stond, tot groot nadeel van de ouderwetse romantiek). Lichamen werden zonder enige schroom getekend, vaak met bewust overdreven proporties, als bewijs dat het menselijk lichaam in Japan nooit een taboe was waarop je met de stok inbeukt, maar gewoon een doek om te vieren of om bij te giechelen.
4. De erfzonde te slim af
De eigenlijke motor achter dit totale ontbreken van maatschappelijke hysterie was filosofisch en religieus. Het oude Japan was een cocktail van shintō en boeddhisme, religies die, in tegenstelling tot het starre westerse monotheïsme, zich nooit de moeite hadden getroost het begrip „erfzonde” te verzinnen en aan het ondergoed te koppelen.
Het vlees had zijn eisen, genot hoorde vanzelfsprekend bij de inventaris en droeg geen levenslange straf van eeuwige verdoemenis en hooivorken met zich mee. In het slechtste geval was het tijdverspilling, als je er je rijstvelden of je gezin om verwaarloosde, maar het idee dat vrijen van nature „vuil” zou zijn, sloeg gewoon niet aan.
5. Homoseksualiteit in het historische Japan: toen samoerai multitaskten (en het Westen een complex bezorgden)
En nu het hoofdstuk dat elke fatsoenlijke Victoriaanse moraalridder een volwaardige hartaanval zou bezorgen: liefde tussen mensen van hetzelfde geslacht in het premoderne Japan.
Terwijl Europa bezig was brandstapels, heksenjachten en vrome wetten te verzinnen om iedereen te vervolgen die iemand van hetzelfde geslacht liefhad, beschouwden het feodale Japan en de Edo-tijd homoseksuele relaties, vooral tussen mannen, niet louter als normaal, maar als een edele, beschaafde en diepgewortelde pijler van de elitecultuur.
Neem de samoerai. In de standaarduitvoering van de westerse geschiedenisbox zijn ze koude, gevoelloze, hypermasculiene moordmachines. De historische waarheid? Ze hadden een lange, volledig gecodeerde traditie van mannelijke liefdesrelaties genaamd shudō („de weg van de jeugd”). Dat was geen heimelijk, beschaamd gefrunnik achter de stallen, maar een erkende instelling voor opvoeding en liefde. Een ervaren krijger (nenja) nam een jongere leerling (wakashu) onder zijn hoede, als mentor op het slagveld en als minnaar in het slaapvertrek. Het gold als een band van de hoogste eer, gebaseerd op absolute trouw en de esthetische waardering van de jeugd. Als westerse ridders op hun breedzwaarden zwoeren, voegden Japanse samoerai een laag slaapkamerdiplomatie toe waarbij koning Arthur flink had gezweet.
En het bleef niet beperkt tot de krijgerskaste. Boeddhistische monniken hielden volkomen openlijk jonge leerlingen, en in de glinsterende wereld van het kabuki-theater werden acteurs die gespecialiseerd waren in vrouwenrollen (onnagata) onophoudelijk het hof gemaakt door bewonderaars van elke denkbare signatuur.
Kortom: terwijl het christelijke Europa eeuwen besteedde aan het verketteren van het vlees en het voor het gerecht slepen van mensen omdat ze hielden van wie ze hielden, paste het historische Japan zijn klassieke, onwrikbare logica toe: als er een gevoel, een genot of een band is, kun je het ook legaliseren, ervan genieten en er een paar prachtige gedichten over schrijven. Dus fluïditeit zou een moderne uitvinding zijn, hè?
Etymologische opmerking (van Say Sexology)
Laten we kijken naar de Japanse term voor erotische kunst, nauw verbonden met het begrip „shunga”. Behoorlijk geniaal, toch? Shun betekent „lente” en ga betekent „beeld” of „tekening”. De oude Japanners noemden erotische prenten „lentebeelden”. Waarom lente? Omdat het het seizoen is van wedergeboorte, van openbloeien, van de natuur die ontwaakt na een verdraaid ijskoude winter. Seks gold niet als morele instorting of vuile afgang, maar als de biologische lente die gewoon haar dienst aantreedt. Wij, met onze sombere, zeurderige westerse moraal, besloten van dat openbloeien een rechtszaak te maken.
Kort en goed
Waarom dit alles opschrijven? Omdat ik het volkomen absurd vind hoe onze cultuur zich in knopen heeft gelegd om een kathedraal van schuld rond het menselijk lichaam te bouwen, terwijl men in het historische Japan op de markt om de hoek expliciete houtsneden kocht, ontspannen omging met bijtjes en bloemetjes en gedichten over zijn vrienden schreef, zo terloops alsof je een bos narcissen plukt.
Als je de volgende keer een vleugje schuld voelt omdat je iets pikants bekijkt of de draak steekt met seksuele taboes, troost je dan: samoerai bekeken expliciete prenten bij een slokje sake, er rotsvast van overtuigd dat de lente gemaakt was om te bloeien. En wie zijn wij om een samoerai tegen te spreken?
Wat bevalt je beter: de commerciële en artistieke openheid van het oude Japan of onze eigen, schijnheilige, eindeloze achtbaanrit tussen zonde en ondeugd? Laat het me weten in de reacties!
Als deze blik op de onbezorgde omgang van Japan met genot je honger heeft gewekt, vind je misschien ook onze kijk op inheemse volkeren van Noord-Amerika en seksualiteit leuk, nog zo’n cultuur waarin „zonde” niet eens in het woordenboek stond.