Wat zijn voornaamwoorden?

Voornaamwoorden zijn de woorden waarmee we over mensen praten als we niet hun naam gebruiken. In het Nederlands zijn dat meestal „hij”, „zij” of „het”, in het Engels bestaan „he/him”, „she/her” en „they/them”, ook voor non-binaire mensen. Het principe blijft gelijk: iemand aanspreken zoals die persoon wil worden aangesproken, is een basisvorm van respect, zoals een naam goed spellen. Het kost niets en het betekent heel veel.

Woorden hebben gewicht. Vooral die je voor mensen kiest.

Voorbij „hij” en „zij”: hoe het in het Engels (en in het Nederlands) werkt

They/them: het meest gangbare enkelvoudige voornaamwoord voor non-binaire mensen in het Engels (een vorm die al eeuwen gebruikelijk is).

Ze/hir, xe/xem: neutrale voornaamwoorden die sommige mensen in het Engelse taalgebied gebruiken.

Alleen de naam: sommige mensen willen met hun naam worden aangesproken, helemaal zonder voornaamwoord.

In het Nederlands: de taal kent geen officieel genderneutraal persoonlijk voornaamwoord, maar de non-binaire gemeenschap heeft alternatieven ontwikkeld: „die” en „diens” (bijvoorbeeld „die persoon… diens…”), het enkelvoudige „hen” en „hun”, soms „hij” en „zij” naast elkaar, of gewoon het directe gebruik van de naam.

En als ik me vergis?

Je zult je vergissen. Dat overkomt iedereen. De juiste reactie is eenvoudig: kort verbeteren, doorgaan en de volgende keer beter opletten. Verontschuldig je niet overdreven en houd geen verhaal over hoe slecht je je voelt: daarmee leg je bij de ander de taak neer om jou gerust te stellen. Een „Sorry, ik bedoelde …” met de juiste vorm volstaat, daarna gaat het gewoon verder.

Verouderd en kwetsend taalgebruik

Sommige begrippen die vroeger gangbaar waren, gelden nu als beledigend of klinisch: bijvoorbeeld „transseksueel” als algemene term, denigrerende benamingen voor non-binaire mensen of de uitdrukking dat transgender mensen zich „identificeren als” in plaats van gewoon te zeggen dat ze hun gender zíjn. Gebruik bij twijfel de taal die de persoon zelf voor zichzelf gebruikt.

Identiteit is persoonlijk. Respect is universeel.

Praktische tips

• Stel jezelf voor met je voornaamwoorden, om er een gewoonte van te maken.
• Vraag niet naar de „echte naam” of de „geboortenaam” van iemand.
• Geef geen commentaar op iemands uiterlijk met „voor een transpersoon”.
• Als je niet zeker weet hoe iemand wil worden aangesproken, gebruik dan de naam tot het duidelijk is.
• Verbeter anderen respectvol als je hoort dat iemand met het verkeerde gender wordt aangesproken.